Hawaii ismi oluşturucu
Hawaii adları gerçek sözcüklerden: lani, kai, pua, hoku ve ka ile ke tanımlığı; her öğe kendi gerçek anlamıyla verilir.
Adların kendisi İngilizcedir; bu tür İngilizce konuşulan dünyadan geliyor. Her adın altında, öğelerinin Türkçe karşılığı yazıyor.
bu biçimde 3.061.240 bileşim
- Kililuna Kamalulanakila
Kili çisenti + luna üst taraf
çisenti, üst taraf
Kamalu barınak + lanakila zafer kazanan
barınak, zafer kazanan
- Lelelei Kapunakahiko
Lele sıçrayış + lei çelenkli baş
sıçrayış, çelenkli baş
Kapuna pınar + kahiko kadimlik
pınar, kadimlik
- Huahulu Kapunamalie
Hua meyve + hulu kıymetlilik
meyve, kıymetlilik
Kapuna pınar + malie dinginlik
pınar, dinginlik
- Leopono Kamoananohea
Leo seda + pono dik duruş
seda, dik duruş
Kamoana okyanus + nohea yakışıklılık
okyanus, yakışıklılık
- Kilomaluhia Kahonomaluhia
Kilo yıldız gözleyen + maluhia huzur
yıldız gözleyen, huzur
Kahono koy + maluhia huzur
koy, huzur
- Puaula Kahokualohi
Pua çiçek + ula kızıl
çiçek, kızıl
Kahoku yıldız + alohi parıltı
yıldız, parıltı
- Manukai Kapunakahiko
Manu kuş + kai deniz yönü
kuş, deniz yönü
Kapuna pınar + kahiko kadimlik
pınar, kadimlik
- Lamapono Kealohanohea
Lama meşale + pono dik duruş
meşale, dik duruş
Kealoha sevgi + nohea yakışıklılık
sevgi, yakışıklılık
- Linohulu Kahananani
Lino örgü + hulu kıymetlilik
örgü, kıymetlilik
Kahana iş + nani hoşluk
iş, hoşluk
- Waimoana Kanoeluna
Wai tatlı su + moana engin deniz
tatlı su, engin deniz
Kanoe sis + luna üst taraf
sis, üst taraf
- Naluluna Kaleoluna
Nalu dalga + luna üst taraf
dalga, üst taraf
Kaleo seda + luna üst taraf
seda, üst taraf
- Manamalie Kalanikahiko
Mana ruh gücü + malie dinginlik
ruh gücü, dinginlik
Kalani gök + kahiko kadimlik
gök, kadimlik
- Kanikupaa Kamakaniiki
Kani ses + kupaa sarsılmazlık
ses, sarsılmazlık
Kamakani rüzgâr + iki küçüklük
rüzgâr, küçüklük
- Malualoha Kapuanui
Malu barınak + aloha sevgili
barınak, sevgili
Kapua çiçek + nui büyüklük
çiçek, büyüklük
- Welamau Kamoananani
Wela sıcaklık + mau süreklilik
sıcaklık, süreklilik
Kamoana okyanus + nani hoşluk
okyanus, hoşluk
- Kahialohi Kahonouli
Kahi yer + alohi parıltı
yer, parıltı
Kahono koy + uli karanlık
koy, karanlık
- Polimomi Keanumaoli
Poli sine + momi inci
sine, inci
Keanu serin esinti + maoli doğruluk
serin esinti, doğruluk
- Wehialohi Keolamaoli
Wehi süs + alohi parıltı
süs, parıltı
Keola hayat + maoli doğruluk
hayat, doğruluk
- Honuawaena Kaleonui
Honua toprak + waena orta
toprak, orta
Kaleo seda + nui büyüklük
seda, büyüklük
- Haliakilakila Kalimamau
Halia tatlı anı + kilakila görkemlilik
tatlı anı, görkemlilik
Kalima el + mau süreklilik
el, süreklilik
- Ahiola Kahalenohea
Ahi ateş + ola dirilik
ateş, dirilik
Kahale ev + nohea yakışıklılık
ev, yakışıklılık
- Ohuikaika Kawehialohi
Ohu bulut sisi + ikaika güçlülük
bulut sisi, güçlülük
Kawehi süs + alohi parıltı
süs, parıltı
- Leiwai Kamakanimaoli
Lei çelenk + wai sulaklık
çelenk, sulaklık
Kamakani rüzgâr + maoli doğruluk
rüzgâr, doğruluk
- Hanamaluhia Kanoeolu
Hana iş + maluhia huzur
iş, huzur
Kanoe sis + olu hoşluk
sis, hoşluk
Hawaii adları nasıl kurulur
¶İnoa, yani ad, sıradan Hawaii sözcüklerinden yapılır ve dil onları kendi sırasıyla okur: önce şeyin kendisi, sonra betimleme. Lei çelenk artı lani göksel, Leilani adını verir; kai deniz artı nani hoş, Kainani. Bu sıra Türkçenin tersidir — Türkçe niteleyeni öne alır — yani “çelenk, göksellik” satırı Türkçede “göksel çelenk” diye kurulur ve okur ilişkiyi bu yönde okumalıdır. Her hece bir ünsüzle bir ünlüden ya da tek bir ünlüden oluşur ve her sözcük ünlüyle biter; öğelerin hiçbir uyarlama gerektirmeden birleşmesi bundandır. Ka tanımlığı, k, e, a ve o önünde ke biçimiyle, adın başına kaynaşır: Kealoha sevgi, Kekoa savaşçı demektir.
Adlar erkek ve kadın diye ayrılmazdı. Aynı inoa bir oğula da bir kıza da hizmet ederdi; bu oluşturucunun tek bir liste vermesinin nedeni de budur. Bir ad birkaç yolla gelebilirdi: inoa po bir atalar koruyucusundan rüyada gelirdi, inoa hoailona bir işaretten ya da alametten, inoa ulaleo gece duyulan bir sesten. İnoa kuamuamu ise bilerek çirkin seçilirdi; hastalıklı bir çocuğa verilirdi ki çocukları alıp götüren şey bu çocuğun yanından geçip gitsin.
Aile adları yenidir. Hawaililerde miras alınan bir soyadı, 1860’ta çıkan adları düzenleyen yasa çocuğun babasının verilen adını aile adı olarak almasını gerektirene kadar bulunmuyordu; Hawaii soyadlarının bu kadar çoğunun aslında birinin inoası olması bundandır. Bir not daha: Hawaii yazısında okina denen gırtlak durağı ile kahako denen uzun ünlü işareti vardır ve ikisi de anlamı değiştiren birer harftir. Haritaların ve metinlerin çoğunda olduğu gibi burada da yazılmamıştır.
Sorular
Hawaii adları erkek adı mı, kadın adı mı?
Geleneksel olarak hiçbiri. İnoa sıradan sözcüklerden kurulu bir öbektir ve her iki cinsiyetten çocuğa verilirdi; bugün başka dillerde kız adı gibi okunan Leilani ve Kalani gibi adlar erkekler için de kullanılıyordu. Hawaii’deki bugünkü kullanım İngilizce alışkanlıklara doğru kaymış durumda, ama dilin kendisi bir ada cinsiyet yüklemez; küme de bu yüzden tek listeyle çalışır.
Hawaii adlarında lani ne demek?
Lani gök ya da gökyüzü demektir; oradan uzanarak “hükümdara ait” ve “yüce” anlamlarını da taşır, çünkü şefler göklerin diliyle anılırdı. İkinci öğe olduğunda niteleyici gibi çalışır: Leilani göksel çelenk, Kailani göksel deniz, Hokulani göksel yıldızdır. Hawaii adlarının tamamı içinde en sık geçen öğedir ve kümede hem verilen adın hem soyadının sonunda durur.
Hawaililerin soyadı var mı?
Bugün var. 1860’tan önce miras alınan hiçbir aile adı yoktu; kişi bir inoa taşırdı, bazen bir ömür boyunca birkaç tane. Adları düzenleyen yasa çocuğun babasının verilen adını soyadı olarak almasını zorunlu kıldı, yani bir Hawaii aile adı genellikle birkaç kuşak önce yerine çakılmış bir atanın kişi adıdır. Kümedeki soyadı bölümü de bu yüzden ad öğelerinin aynısından kurulur.
İnoa po nedir?
Gece adıdır. Aileye bir rüyada ya da görüde, çoğunlukla aumakua denen bir atalar koruyucu ruhundan gelirdi ve kullanılması zorunluydu. Hawaii geleneği bir adın kendi mana’sını taşıdığını ve çocuğun sağlığını etkileyebileceğini kabul ediyordu; bu yüzden bir inoa po’yu reddetmek ya da bozmak bir beğeni meselesi değil, ciddi bir meseleydi.
Hawaii adları nasıl okunur?
Her harf seslendirilir ve her hece ünlüyle kapanır. A, e, i, o, u Türkçedeki gibi okunur; w ise iki ünlü arasında sık sık v gibi söylenir. Kailani, ka-i-LA-ni diye dört kısa vuruşta okunur. Okina bir gırtlak durağını işaretler, yani iki ünlü arasındaki kesiktir; kahako ise üzerindeki ünlünün uzun okunduğunu gösterir ve ikisi de anlam ayırt eder.